DİKKAT EKSİKLİĞİ VE HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞUNU-BESLENME İLİŞKİSİ
Son yıllarda öne çıkan önemli bir konu da aileyi yakından ilgilendiren okul çağındaki çocuklarda görülen dikkat eksikliği ve özgül öğrenme güçlüğü ve buna bağlı olarak gelişen sosyalizasyon sorunlarıdır. DEHB ve Disleksi sorunu yaşıyan çocuklarımızın aile yaşantısı ve günlük rutini incelendiğinde yanlış beslenme ve besin desteği eksikliklerinin oldukça fazla olduğu görülmektedir. Buna bir de hazır gıda tüketimi eklendiğinde-ki çocukların paketli gıdalara erişimi hiç de zor değil-durum daha da vahim bir hal almaktadır.
DEHB'nin kesin nedeni bilinmemekle birlikte, giderek artan araştırmalar beslenme ile DEHB arasında açık bir bağlantı olduğunu göstermektedir. Neyse ki, DEHB'li çocukların ebeveynleri için diyeti değiştirmek nispeten kolaydır ve sağlıklı bir diyet, DEHB semptomlarında kayda değer iyileşmelere yol açabilir.
DEHB ve Beslenme Arasındaki İlişki
Doğal beslenmenin DEHB'li çocuklarda semptom şiddetini azalttığı söylense de, öte yandan DEHB semptomları sağlıklı bir beslenme düzenini sürdürmeyi de zorlaştırabilmektedir. Örneğin, dürtüsellik semptomları ve zayıf duygusal düzenleme, aşırı yemeğe yol açabilir. Sağlıksız gıdalardaki katkı maddeleri ise DEHB semptomlarını daha da kötüleştirebilir.
Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB) olan çocuklar için en uygun diyeti belirlerken, ebeveynler doğru beslenmenin DEHB'deki rolünü kabul etmeli ve aynı zamanda her çocuğun beslenme ihtiyaçlarının farklılık gösterdiğini anlamalıdır.
Ek olarak dikkat eksikliği ve duygusal düzensizlik gibi sorunlar yeme alışkanlıklarını etkilediğinden, DEHB'li çocuklar için sağlıklı bir beslenme düzenini sürdürmek oldukça zordur. Örneğin, DEHB'li birçok çocuk düzensiz yeme alışkanlıklarıyla mücadele eder; bunlar arasında gün içinde yemek yemeyi unutmak ve gece aşırı yemek yemek yer alır. DEHB uyarıcı ilaçları da iştahı baskılayarak besin alımını daha da sınırlayabilir.
Dürtüsel karar verme genellikle sağlıksız beslenme tercihlerine yol açar ve bazı çocuklar yiyecekleri uyarılma veya ruh hali dalgalanmalarıyla başa çıkma aracı olarak kullanabilir. Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB) olan kişilerde gıda hassasiyetleri ve sindirim sorunları da yaygındır ve bu durum, DEHB'li bir çocuğun yiyebileceği yiyecek çeşitliliğini potansiyel olarak sınırlayabilir.
DEHB Belirtilerini Kötüleştiren Yiyecekler
· Yüksek şekerli yiyecekler: Tatlılar ve gazlı içecekler kan şekerinde hızlı dalgalanmalara neden olarak ruh halini ve odaklanmayı etkileyebilir.
· Kafein: Kafein içeren içecekler uyku düzenini bozarak DEHB semptomlarını kötüleştirebilir.
· Yüksek sodyumlu yiyecekler: Sodyum oranı yüksek yiyecekler dehidrasyona yol açarak bilişsel işlevleri etkileyebilir.
· Kızarmış yiyecekler: Kızarmış yiyecekler iltihaplanmaya katkıda bulunur ve bu da bilişsel işlevleri etkileyebilir.
· Yüksek oranda işlenmiş gıdalar: İşlenmiş gıdalar temel besin maddelerinden yoksundur ve bu da konsantrasyon bozukluğuna katkıda bulunabilir.
· Alerjenler (örneğin gluten, süt ürünleri): Alerjenler iltihaplanmaya neden olabilir ve potansiyel olarak beyin fonksiyonlarını etkileyebilir .
· Koruyucu maddeler (örneğin sodyum benzoat): Sodyum benzoat gibi koruyucu maddelerin, DEHB'li çocuklarda hiperaktiviteyi artırdığı bulunmuştur .
Bu yiyecekler ve katkı maddeleri DEHB semptomlarını kötüleştirebilir, ancak aynı zamanda çocukların ve ergenlerin genel sağlığını da etkileyebilir. Bu nedenle, sağlık risklerini en aza indirmek için bu yiyeceklerden tamamen kaçınmak faydalıdır.
DEHB Belirtilerini Azaltan Sağlıklı Besinler
· Omega-3 açısından zengin besinler (örneğin yağlı balıklar, keten tohumu): Omega-3 yağ asitleri beyin fonksiyonlarını ve odaklanmayı destekler.
· Protein açısından zengin besinler: Kan şekerini dengelemeye ve konsantrasyonu artırmaya yardımcı olur.
· Kompleks karbonhidratlar (örneğin yulaf, mercimek): Sürekli enerji sağlar, dikkat eksikliği belirtilerini azaltır ve ruh halini iyileştirir.
· Yeşil yapraklı sebzeler: Folik asit açısından zengindir ve demir eksikliğini gidermeye yardımcı olabilir, bu da dopamin düzenlemesine katkıda bulunabilir.
· Orman meyveleri: Beyin hücrelerini oksidatif hasardan koruyan antioksidanlar içerir.
· Kuruyemişler ve tohumlar: Çoklu doymamış yağ asitleri gibi sağlıklı yağlar ve protein içerirler. Ayrıca çinko eksikliğini gidermeye de yardımcı olabilirler.
· Tam tahıllar: Temel besin maddeleri ve sürekli enerji sağlar.
· Yumurta: Hafıza, odaklanma ve beyin sağlığı için hayati önem taşıyan kolin açısından zengindir.
· Yağsız etler: B vitamini ve demir eksikliğini gidermeye yardımcı olarak beyin fonksiyonlarını destekler.
· Baklagiller: İstikrarlı enerji için protein ve kompleks karbonhidrat sağlarlar.
· Fermente gıdalar: Bağırsak sağlığını destekler ve potansiyel olarak DEHB semptomlarını iyileştirir .
