Türkiye, Kahramanmaraş merkezli depremlerin ardından, bir yandan kaybettiği 50 bine yakın insan için yas tutarken, bir yandan da yaraların sarılması için yoğun bir uğraş veriyor. Deprem gerçeği ile yaşamak ve bir daha benzer felaketlerde can kayıplarını azaltmak için, yurt genelinde yağılacak yeni konutlarda nasıl yollar izleneceği bir kez daha masaya yatırıldı. Uzmanlar, Türkiye'deki yapı stokunun yüzde 80'ini oluşturan çıkmalı binaların depremde daha fazla hasar gördüğünü belirterek, bu yapılar için denetim uyarısında bulunuyor.

İstanbul'da çıkma katlı binalar daha fazla

Özellikle İstanbul'da bu oranın daha yüksek olduğu belirtilirken, çıkmalı binalarda giriş katın üstünde konsol çıkmalar yapılarak kullanım alanı genişletiliyor. Genişletilen normal katlarda kolonlar ile sarkan kirişler birbirinden ayrılıyor. Kirişlerin kolonlardan ayrılması sonucu taşıyıcı sistem, çerçeve oluşturmadığı için deprem etkisine karşı zayıf kalabiliyor.

 

Çıkmalı yapılar nasıl güçlendirilebilir

Çıkmalı yapıların depreme karşı gücünü artırmak için konsol ucundan geçen kirişleri kucaklayıp çerçeve oluşturacak deprem perdelerin yapılması gerekiyor. Çıkmalı binaya güç kazandırmak için deprem perdelerinin dış kirişleri kucaklayıp çıkma altından devam etmesi büyük önem taşırken, güçlendirme noktasında mevzuat açısından sorunlar olabiliyor.

Binadaki çıkma oranı, riski artırıyor

Mimar, inşaat, jeoloji, jeofizik ve harita mühendislerinden oluşan 8 uzman tarafından hazırlanan ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının sitesinde de yer alan deprem testinde, çıkmalı binaların depreme karşı riski artırdığı görülüyor. Puanla birlikte deprem riskinin de arttığına işaret edilen testte, "Bina çıkmaları nasıl?" sorusuna karşılık şu şıklar ve puanlar yer alıyor: Binada hiç çıkma yok (sıfır puan), yalnızca balkonlar çıkma (1 puan), binanın bütününde kapalı çıkma var/80 santimetreye kadar (3 puan), açık çıkmalar duvarlarla kapatılmış (4 puan), binanın bütününde 80 santimetreden fazla çıkma var (5 puan).

 

Türkiye'deki yapıların yüzde 80'i çıkmalı

Deprem Güçlendirme Derneği (DEGÜDER) Başkanı Sinan Türkkan, Türkiye'deki yapıların yüzde 80'ini çıkmalı binaların oluşturduğunu, kolonlar birbirine bağlanmadan 8-10 katlı binalar yapılabildiğini, bu uygulamanın kullanıcıya alan kazandırsa da depreme karşı binada yetersizlik oluşturabildiğini söyledi.

Şiddetli bir deprem esnasında çıkmalı binaların normal yapılara göre hasara daha açık olduğunu belirten Türkkan, Konsollarda çökmeler ve yıkılmalar meydana gelebiliyor, binanın yıkılma riski artıyor. Kolonlar birbirine bağlanmadığı zaman ne kadar iyi yaparsanız yapın istenilen randıman sağlanamıyor. Bu nedenle çıkmalı sistemden vazgeçmemiz gerekiyor. dedi. Türkkan, çıkmalı binalarda oturan vatandaşların mutlaka binalarında performans analizi yaptırması gerektiğini vurgulayarak, ihtiyaca göre güçlendirme uygulanmasının şart olduğunu kaydetti.

Binada oturulurken güçlendirme yapılabilir

Sinan Türkkan, binaların depreme karşı daha dayanıklı hale gelmesi için çeşitli güçlendirme metotları uygulanması gerektiğini belirterek, şunları kaydetti: Yöntemlerden birisi, deprem yüklerine karşı ilave edeceğimiz perdeler ile deprem yüklerini bu perdelerin üzerine almak ve mevcut kolonlara gelen deprem yüklerini azaltarak hasar riskini en aza indirmek. Binanın dışından yapılan güçlendirmeler de önemli. Bina içinde çok fazla yapısal bir problem yoksa tamamen bina veya konsol dışında binaya perde ilave ederek oluşturulan yeni sistem ile bu riskten kurtulmak mümkün. Binanın sisteminin izin vermesi durumunda... Bina sakinleri konutunda otururken bu güçlendirmeleri yapmak mümkün. Hatay'da aynı site içerisinde bazı binalar yıkılmasına rağmen benzer şekilde güçlendirilen bina yıkılmamış, binada yaşayan 60 kişi sağ olarak kurtulmuştur. 2008 yılında yapılan uygulamada binada oturanlar dairelerinde yaşamaya devam ederken, binanın dışından betonarme perdeler eklenmiş, içeriden de karbon fiber kullanılarak güçlendirme yapılmıştır.

Güçlendirme için belediyelerde imar düzenlemesi gerekli

Türkkan, güçlendirme için belediyelerde imar düzenlemesine ihtiyaç olduğunu aktararak, Belediyeye gittiğimizde dışarıdan yapılan perdelerde yapının oturum alanı büyüdüğü gerekçesiyle güçlendirme projemiz kabul görmüyor. Bu gibi zorunlu durumlarda binaya perde ilaveleri yapılmasına izin vermek için yeni bir düzenleme yapılması gerekiyor. Yaşanan büyük depremden alınan derslerle öncelikle imar yasalarında düzenlemeler yapılmalı, konsol çıkmalarına ve bitişik nizam binaların imarına deprem göz önüne alınarak düzenlemeler getirilmeli. Yapı denetim kanunu yenilenmeli ve güçlendirmede ruhsat almanın önündeki bürokratik engeller kaldırılmalıdır. Böylece depreme dayanıksız yapı stokundan hızlıca kurtulmamız adına önemli bir adım atılmış olacaktır.  şeklinde konuştu.

 

Kahramanmaraş depremlerinden en çok çıkmalı binalar etkilendi

Yıldız Teknik Üniversitesi doktor inşaat yüksek mühendisi Mustafa Bozyiğit de Kahramanmaraş merkezli depremler sonrası bölgede yaptıkları incelemelerde depremin çıkmalı binalara daha fazla hasar verdiğini gördüklerini söyledi.

Çıkmalı bina yapımının bir an önce kaldırılması gerektiğini vurgulayan Bozyiğit, Bu zaten hem mühendislik hem de statik açıdan doğru değil. Özellikle 2000 yılı öncesi çok katlı yapıların hemen hemen tamamı bu şekilde. diye konuştu.

Bozyiğit, çıkmalı binalarda kolonların taşıyıcılık faktöründe sorunlar yaşandığını, bunun iyileştirilmesi gerektiğini belirterek, Güçlendirme için performans analizi yapılması gerekiyor. Yeni yönetmenliği göre depreme mukavemet gösterecek şekilde güçlendirme projesi uygulanması lazım. dedi.

"2000 yılı öncesi binalara dikkat edilmeli"

Türk Dünyası Mimarlar ve Mühendisler Birliği Kentsel Dönüşüm Komisyonu Başkanı Nihat Şen ise yönetmeliklerin müsaade ettiği binalarda problemlerin yaşanmayacağını ancak çıkmalı yapılarda özellikle 2000 öncesinde yapılanlara dikkat edilmesi gerektiğini söyledi.

Şen, Bütün çıkmalı binaların tehlikeli olduğunu söylemek doğru olmaz. Yönetmelikler 5 metreye kadar izin veriyor. Ancak bunun statik çözümlemesinin ve malzeme seçiminin iyi yapılması ve doğru uygulamayla hayata geçilmesi lazım. Ayrıca denetim şart. ifadelerini kullandı.

Kalitesiz malzeme kullanan müteahhitler bilinçli taksirle adam öldürme suçundan yargılanaca Kalitesiz malzeme kullanan müteahhitler bilinçli taksirle adam öldürme suçundan yargılanaca

Çıkmalı binalarda özellikle eski yapılara işaret eden Şen, Binamız çerçeveli kiriş sistemiyle birbirine bağlanmadıysa ve özellikle 2000 yılı öncesine aitse mutlaka denetlenmeli. Çünkü taşıyıcıların çerçeveli kiriş sistemiyle birbirine bağlanması lazım. Eğer öyle bir şey olmadığı düşünülüyorsa hemen harekete geçilmesi gerektiğini düşünüyorum.